Ik staar naar een lege koelkast. Er zit niets smakelijks in de Tupperware. Dus natuurlijk doe ik het millennial-ding: ik open een app. Ik scroll langs katsu-curry en biryani. Ik neem plaats op een stapel pannenkoeken en burrito’s. Ik voeg guacamole toe. Ik zie een digitale koerier over een kaart bewegen.
Ik eet dan koude bonen rechtstreeks uit het blik.
De maaltijd is nooit aangekomen. Ik ben niet opgelicht. Mijn buren hebben het niet gestolen. Het feit dat Zero Food van eigenaar veranderde, was het hele punt.
De app heet Food Never Comes. Het is een “dopaminesite” uit Zuid-Korea. Het simuleert het plezier van bestellen zonder de kosten. Andere platforms zoals Dopahaul en PeykMart doen hetzelfde voor fysieke goederen. Je “koopt” artikelen. Je volgt valse leveringen op. Er verandert geen geld van eigenaar. Het is geen schande om lelijke houten klompen terug te sturen die om 02.00 uur zijn besteld via een Instagram-advertentie die je je nauwelijks herinnert.
Doom-uitgaven zijn reëel (en duur)
Ik ben wat psychologen een ‘doom-spender’ zouden kunnen noemen. Als het leven goed is, raak ik de winkel-apps niet aan. Wanneer stress toeslaat? Ik koop in paniek wiebelige fotolijsten. Waarom een huis kopen als ik plastic rommel kan kopen?
Ik ben hierin niet de enige. Uit een recent onderzoek van de Tesco Bank bleek dat 18% van de volwassenen ‘doom-uitgaven’ doet wanneer ze te maken krijgen met slecht nieuws of deprimerende feeds op sociale media. Hoe jonger de demografie, hoe erger het wordt. 37% van generatie Z. 25% van de millennials. Ze geven toe dat ze geld uitgeven om de negatieve krantenkoppen het hoofd te bieden.
Kunnen nepwinkelsites een gezonder en goedkoper alternatief zijn voor winkeltherapie? Of zijn we gewoon op weg naar een Black Mirror -aflevering waarin we in stille, gesimuleerde tevredenheid op onze schermen tikken?
De wetenschap van nepplezier
Dopamine is een neurotransmitter. Het drijft het beloningssysteem van de hersenen aan. Je ervaart plezier als je van een ervaring geniet. Maar psychotherapeut Eloise Skinner legt iets cruciaals uit: dopamine vuurt tijdens anticipatie.
“Wanneer onze hersenen een plezierige uitkomst voorspellen, veroorzaakt dit een dopamine-afgifte”, zegt Skinner. Deze versterking zorgt ervoor dat we het gedrag herhalen.
Deze nepsites maken misbruik van deze lus. Ze veroorzaken de haast om op “toevoegen aan winkelmandje” te drukken zonder de beloning te leveren. Skinner merkt op dat, omdat er “geen eventuele gevolgen” zijn, de dopamine-hit niet verdwijnt als gevolg van teleurstelling wanneer het item nooit arriveert.
“Het gevoel dat er geen gevolgen zijn, kan ons een gevoel van vrijheid, autonomie en controle geven… wat welkom kan zijn in generaties waar het leven gestresst en overweldigend aanvoelt.”
Zie het als hightech window shopping. Of ‘spookwinkelen’: artikelen aan een winkelwagentje toevoegen en nooit afrekenen. Het is opwinding zonder financiële ondergang.
De holle overwinning van digitaal window-shopping
Op Food Never Comes heeft elk item een prijs. Valse bezorgkosten. Fictieve belastingen. Het voelt echt.
Het gebruik ervan onthulde mijn eigen verveling. Vaak wil ik eigenlijk geen Uber Eats. Ik scroll gewoon voor een buzz. De simulatie kriebelt zo erg dat ik vergeet echt eten te bestellen.
Maar Dopahaul? Dat werkte niet voor mij. De interface lijkt op Temu of AliExpress. Oranje kleurenschema. Door AI gegenereerde productfoto’s. De technische snufjes zijn prima. De mode is een nachtmerrie.
Ik zie “freaky” kniehoge leren laarzen. Trainers met het opschrift ‘Adasdas’. Een ‘SoftSculpt geribbelde co-od set’ in crème en mokka die eruit ziet als Victoriaanse onderkleding, niet als Pilates-kleding. Er staan 28.900 verkochte exemplaren op. Zijn dat echte gegevens of alleen maar algoritmische opvulling? Misschien ben ik een retailsnob. Ik zou waarschijnlijk genieten van een platform waarop denkbeeldige kieljurken van ‘Dope-a-Porter’ worden verkocht.
Maar de simulatie mislukt. Wat komt er daarna? Een datingapp met denkbeeldige matches? Vegen voor een hit zonder menselijke connectie?
“Als iemand geneigd is te veel geld uit te geven… kunnen deze sites een manier zijn om de gevolgen op de korte termijn te beperken… maar het risico is dat ze een ontwijkingstactiek worden.”
Lowri Walsh, een psychotherapeut aan de Universiteit van Lancashire, waarschuwt tegen het gebruik van deze apps om eenzaamheid, angst of verdriet te omzeilen. Als je de onderliggende oorzaak niet aanpakt, ruil je het ene slechte gedrag in voor het andere.
Walsh stelt dat hierdoor een digitale afleidingslus ontstaat. “Je leeft gewoon een gesimuleerd leven… de constante beloning zorgt ervoor dat het echte leven niet zo spannend aanvoelt.”
Het doet mij stilstaan. Wil ik echt niet-restitueerbare minuten verspillen met het scrollen door producten die niet bestaan? Een chauffeur volgen die nooit aankomt?
Als je het zo formuleert, is het antwoord nee. Het hoge vervaagt. De koelkast blijft leeg. De angst blijft.
