Het idee klinkt als een scène die rechtstreeks uit een dystopische roman komt. Een kolossaal, allesomvattend evaluatiesysteem. Elke burger werd gemonitord zonder ook maar één gat. De maatstaf voor succes is eenvoudig. Wees beleefd. Betaal uw rekeningen op tijd. Als u op geen van beide faalt, wordt u gestraft. Voor een buitenstaander schreeuwt dit om een enorme schending van de privacy. Het voelt opdringerig. Het voelt verkeerd.
Maar het verhaal is ingewikkelder dan dat. De mensen in China accepteren dit niet zomaar. Zij doen mee. Uit een recent onderzoek blijkt dat veel burgers zich vrijwillig onderwerpen aan deze beoordelingssystemen. Ze doen dit om een praktische reden. Ze willen de voordelen.
Het verhaal schildert deze systemen vaak af als puur bestraffende controle-instrumenten. De realiteit ter plaatse is anders. Gebruikers zien een direct verband tussen goed gedrag en dagelijks gemak. Het gaat niet alleen om angst. Het gaat om nut.
Hoe sociaal krediet in de praktijk werkt
De term ‘sociaal krediet’ wordt in de westerse media vaak losjes gebruikt. Het roept beelden op van één enkele overheidsscore die aan elke persoon wordt toegekend. De daadwerkelijke uitvoering is gefragmenteerd. Het is niet één uniforme database. Het is een lappendeken van initiatieven.
Sommige programma’s worden door de overheid geleid. Anderen worden gerund door particuliere bedrijven. Alibaba gebruikt bijvoorbeeld een systeem genaamd Sesame Credit. Het maakt geen deel uit van het staatsapparaat. Het is een commercieel instrument. Maar het heeft een soortgelijke functie. Het beoordeelt de betrouwbaarheid.
Gebruikers verdienen punten op basis van hun digitale voetafdruk. Heeft u uw energierekeningen op tijd betaald? Je krijgt punten. Heb je eten laten bezorgen via de app en een royale fooi gegeven? Punten. Heeft u late retourzendingen van e-commerceaankopen vermeden? Meer punten. Het systeem volgt gedrag. Het kwantificeert vertrouwen.
De aantrekkingskracht is tastbaar. Hogere scores ontgrendelen voordelen. Je slaat wachtrijen over. U krijgt kwijtschelding van borgsommen voor het huren van fietsen of hotels. U krijgt toegang tot betere rentetarieven op leningen. Dit zijn geen abstracte concepten. Het zijn dagelijkse fricties verwijderd.
Waarom burgers vrijwillig meedoen
De enquêtegegevens betwisten de veronderstelling dat burgers worden gedwongen. Velen kiezen er vrijwillig voor. Waarom? Omdat de afweging voor hen eerlijk voelt. In een samenleving waar het moeilijk kan zijn om vertrouwen te verkrijgen, biedt een geverifieerd trackrecord bescherming.
Denk aan de context. China is snel overgegaan naar een samenleving zonder contant geld. Digitale betalingen zijn de norm. Jouw gedrag laat een spoor achter. Bedrijven en overheden kunnen het zien. Het beoordelingssysteem maakt die zichtbare gegevens nuttig. Het verandert een negatief toezicht in een positief instrument.
Gebruikers zijn pragmatisch. Ze accepteren het verlies van anonimiteit in ruil voor efficiëntie. Het is een berekende keuze. Het alternatief is vaak wrijving. Wachtrijen. Stortingen. Afwijzingen. Het beoordelingssysteem biedt een manier om deze hindernissen te omzeilen.
Dit is niet uniek voor China. Westerse kredietscores functioneren op dezelfde manier. Uw betalingsgeschiedenis heeft invloed op uw vermogen om een auto te huren. Uw winkelgedrag heeft invloed op de verzekeringspremies. Het verschil zit hem in de omvang en de expliciete aard van de ‘sociale’ component. In China is het verband tussen persoonlijk gedrag en publieke toegang directer en wordt er sterker gepromoot.
Waar de privacyproblemen liggen
De gevolgen voor de privacy zijn onmiskenbaar. De dataverzameling is omvangrijk. Het omvat financiële gegevens, sociale interacties en consumptiegewoonten. Hierdoor ontstaat een gedetailleerd profiel van het leven van een individu.
Critici beweren dat dit de vrije meningsuiting belemmert. Als je bang bent dat het bekritiseren van de overheid je score zal verlagen, dan doe je dat
Te late betalingen betekenen geen treinkaartjes. Jaywalking leidt tot publieke schande. Wat klinkt als een dystopische plotwending, is het werkelijke doel van het plan van Peking: tegen 2020 zou een verplicht sociaal kredietsysteem het gedrag van elke burger, bedrijf en organisatie beoordelen.
Een puntensysteem maakt in één oogopslag sociaal gedrag en kredietwaardigheid inzichtelijk.
In ruim 40 steden lopen al pilots. De overheid beloont ‘oprechte’ individuen en bedrijven met rode lijsten. ‘Onoprechte’ mensen kwamen op zwarte lijsten terecht. Commerciële aanbieders bieden ook vrijwillige deelname aan. Uw punten dicteren voordelen of boetes.
De kritiek is luid. Privacybezwaren zijn terecht. Maar hoe denken de mensen er eigenlijk over?
De vrijwilligersmeerderheid
Onderzoekers van de Freie Universität Berlin, onder leiding van Genia Kostka, ondervroegen 2.209 Chinese internetgebruikers. Het onderzoek had betrekking op de leeftijdsgroep van 14 tot 65 jaar. Het was representatief voor de Chinese onlinepopulatie.
De resultaten waren verrassend.
De meeste mensen wachten niet op het mandaat. Ze zijn al binnen.
- 80% van de respondenten neemt vrijwillig deel aan commerciële puntenprogramma’s.
- Slechts 7% maakt deel uit van proefprogramma’s van lokale overheden, die vaak verplicht zijn.
Dit is niet alleen naleving. Het is participatie.
Kloof tussen stad en platteland
De goedkeuring is hoog. 82% in steden ondersteunt het systeem. 68% op het platteland is het daarmee eens.
Lage scores veranderen deze mening niet significant. De kloof tussen het stads- en plattelandsleven verklaart het enthousiasme.
Stadsbewoners profiteren er rechtstreeks van.
Veertig procent van de stadsbewoners slaat borgsom voor deelfietsen en auto’s over vanwege hoge scores.
Betere banktarieven. Prioriteit bij inchecken. Deze voordelen zorgen voor draagvlak.
Het vertrouwenskloof opvullen
Westerse critici noemen het surveillance. Chinese burgers zien een oplossing.
China mist een uniform kredietrapportagesysteem. De rechtshandhaving is vaak zwak.
Consumenten maken zich zorgen over giftige babymelk. Ze zijn bang voor besmette aardbeien. Internetoplichters vallen honderdduizenden mensen lastig.
Het systeem biedt betrouwbare informatie.
“In een land waar je op je eten en data moet letten, wordt het sociale kredietsysteem gezien als een platform voor betrouwbare informatie”, zegt Kostka.
Westerse privacykwesties staan hier op de achtergrond.
Echte gedragsveranderingen
De studie heeft grenzen. Online respondenten waren wellicht voorzichtig. Persoonlijke interviews bevestigden echter positieve opvattingen.
De invloed valt niet te ontkennen.
- 72% van de gebruikers controleert de sociale kredietscore van een bedrijf voordat ze iets kopen.
- 18% veranderde hun postgewoonten op sociale media.
- Velen hebben preventief “schadelijke” contacten verwijderd.
Het beïnvloedt dagelijkse beslissingen. Niet alleen abstracte politiek. Concrete aankopen. Echte vriendschappen.
Het systeem wordt niet alleen in de gaten gehouden. Het is gebruikt. En het werkt.
Of dat zal het ook zijn. Zodra het mandaat toeslaat.
Wie weet wat er dan gebeurt?
