Kampania wirusowa zainicjowana przez Norweską Radę Konsumentów (NCC) podkreśla niepokojący trend w cyfrowym świecie: systematyczne pogarszanie się jakości na głównych platformach społecznościowych i internetowych. Zjawisko to, zwane „sensyfikacją”, opisuje, w jaki sposób usługi niegdyś cenione ze względu na doświadczenie użytkownika są celowo degradowane w celu maksymalizacji zysków, pozostawiając konsumentów w pułapce coraz bardziej frustrujących ekosystemów. Sprawa wywołała ogólnoświatowe oburzenie, w którym ponad 70 organizacji praw człowieka wezwało polityków w 14 krajach do podjęcia działań.
Zrozumienie enszityfikacji
Termin „sensyfikacja” został ukuty w 2023 roku przez dziennikarza Cory’ego Doctorowa, aby opisać przewidywalny cykl: platformy najpierw przyciągają użytkowników wysokiej jakości usługami, następnie wykorzystują ich na korzyść klientów biznesowych, a na końcu wyciągają maksymalne zyski nawet kosztem zarówno – użytkowników, jak i firm.
W praktyce oznacza to agresywne strategie monetyzacji: więcej reklam, płatne funkcje, które wcześniej były bezpłatne i nieustanne promowanie subskrypcji. Finn Lützow-Holm Myrstad, dyrektor ds. polityki cyfrowej NCC, wyjaśnia, że nie jest to przypadek, ale „świadomy wybór” firm polegających na inercji użytkowników. Użytkownicy pozostają zablokowani, ponieważ nie mają realnych alternatyw.
Nie ma jednego kryterium pozwalającego określić, kiedy usługa zostaje „zaszyfrowana”, co sprawia, że jest to subiektywne doświadczenie. Często jednak jako przykłady podaje się platformy takie jak Facebook, ponieważ obecnie przedkładają promowane treści nad autentyczne kontakty, co jest bezpośrednią konsekwencją decyzji nastawionych na zysk.
Dlaczego produkty cyfrowe są podatne na zagrożenia
Produkty cyfrowe są szczególnie podatne na enchityfikację, ponieważ w przeciwieństwie do towarów fizycznych można je dowolnie modyfikować. Dzięki temu platformy mogą z łatwością wdrażać praktyki antykonsumenckie. Problem pogłębia się wraz ze spadkiem konkurencji; fuzje i przejęcia koncentrują siłę rynkową, zmniejszając presję na innowacje lub stawiając na pierwszym miejscu doświadczenie użytkownika.
Przejęcie Instagrama przez Facebooka w 2012 r. stanowi kluczowy przykład: gdyby ta fuzja została zablokowana, konkurencja mogłaby pozostać silniejsza, zapobiegając obserwowanej obecnie gwałtownej degradacji. „Efekt sieciowy” jeszcze bardziej pogłębia problem — użytkownicy niechętnie opuszczają witrynę, jeśli ich przyjaciele, twórcy treści lub ważne usługi pozostają gdzie indziej.
Rola regulacji
Pomimo świadomości istnienia enchityfikacji działania regulacyjne były powolne i nieskuteczne. Potencjalne rozwiązania oferują europejska ustawa o rynkach cyfrowych (DMA) i ustawa o usługach cyfrowych (DSA). DMA wymaga interoperacyjności, zmuszając gigantów technologicznych, takich jak Apple i Google, do otwarcia swoich systemów na konkurencję. DSA wymaga od platform udostępniania danych, pomiaru wpływu społecznego i współpracy z organami regulacyjnymi.
Jednakże egzekwowanie przepisów jest nadal niewystarczające, a kary często są niewystarczające, aby zniechęcić do zachowań antykonkurencyjnych. Myrstad wzywa do zaostrzenia kar i opowiada się za nadchodzącą ustawą o uczciwości cyfrowej (DFA), która mogłaby rozwiązać problem zwodniczego projektowania i mechanizmów uzależniających.
Droga naprzód
Zakończenie cyklu enchityfikacji wymaga zasadniczej zmiany bodźców. Platformy muszą zmienić priorytety swoich użytkowników, co może wynikać z pojawienia się realnych alternatyw. Jednak same siły rynkowe nie wystarczą, aby to osiągnąć; rządy muszą interweniować.
Obecna sytuacja jest nie do utrzymania. Użytkownicy są coraz bardziej świadomi problemu, a dynamika polityczna rośnie. Wyzwanie polega teraz na tym, czy organy regulacyjne podejmą zdecydowane działania, aby chronić konsumentów i odbudować lepszy cyfrowy świat.
