De EU maakt geen grapjes meer.
Ursula von der Leyen presenteerde het dinsdag in Kopenhagen, een litanie van digitale verschrikkingen die minder lezen als een beleidsbrief en meer als een synopsis van een horrorfilm. Slaapverlies. Depressie. Spanning. Zelfbeschadiging. Poetsen. Zelfmoord.
“Ze zijn niet toevallig.”
Dat zijn niet de bijproducten van een internet dat schurkenstaten is geworden. Het zijn de inkomsten voor bedrijfsmodellen die aandacht genereren. Vooral de aandacht van kinderen. De nieuwe Digital Fairness Act richt zich hierop. Verslavend ontwerp is voor hen niet alleen onethisch, het is ook illegaal.
TikTok kreeg onlangs ook hitte. De Commissie oordeelde dat hun ‘For You’-pagina in strijd was met de EU-wetgeving. Ondertussen was een jury in Californië het eens met een twintigjarige genaamd KGM. Haar oordeel? Google en Meta hebben haar geestelijke gezondheid verwoest. Meta wil dat het vonnis wordt vernietigd. Waarschijnlijk.
Maar hier zit het probleem. Is de app ontworpen om je in de val te lokken?
De gokautomaat in je zak
Natasha Schull van NYU zegt het botweg. Het zijn gokmechanismen zonder het geld. Onvoorspelbare beloningen. Dopamine hits van een “like” of een reactie. Het is hetzelfde neurale circuit als het overhalen van een hendel op een machine in Las Vegas.
Christian Montag, een professor in Macau, ziet de hardware van de verslaving.
- Oneindige scroll.
- Algoritmische aanbevelingsfeeds.
- De “Vind ik leuk”-knop.
Die klap krijgen voelt goed. Je wilt de hit opnieuw. Dus je post nog een keer. Jij controleert het nog eens. Er vormt zich een gewoonte.
Dan komt TikTok de chat binnen. Ze voegden autoplay en video’s van vijftien seconden toe. Nieuwigheid pieken.
“Zelfs als de huidige video niet geweldig is… ben ik altijd in de verwachting dat de volgende dat wel zou kunnen zijn.”
De Europese Commissie noemde dit ‘automatische pilootmodus’. Je stopt met kijken en begint te absorberen. Passief. Zombie-achtig. Daria Kuss van Nottingham Trent University koppelt deze toestand aan eenzaamheid en de angst om iets te missen. Sociaal isolement vermomd als verbinding.
TikTok zegt dat hun bevindingen ‘categorisch vals’ zijn. Ze bieden schermtijdlimieten. Alsof het omdoen van een veiligheidsgordel in een auto betekent dat de bestuurder niet crasht als hij tegen een boom rijdt.
Betalen om te spelen?
De root is niet de functieset. Het is het geld.
Deskundigen als Schull en Montag wijzen op een simpele waarheid. Socialmediabedrijven slagen door de tijd te meten. Meer minuten betekenen meer advertentieweergaven. Het systeem beloont betrokkenheid, punt.
Zijn ze van plan je verslaafd te maken? Waarschijnlijk niet. Ze willen optimaliseren. Zelfde uitkomst. Andere bedoeling.
De oplossing is misschien saai. Abonnementen.
Als je een dollar per maand betaalt, ben je niet het product. Jij bent de klant. Het volgen kan afnemen. Agressieve algoritmen kunnen terugbellen. Montag merkte dat mensen sceptisch stonden tegenover het betalen voor gratis diensten totdat ze het voordeel begrepen: minder schermtijd. Dan? Ze waren binnen.
Publieke financiering is een andere route. De EDPS lanceerde in 2022 EU Voice en Video voor het institutionele discours. Sluiten in 2021? Nee. 2024. Geldgebrek maakt de droom opnieuw kapot.
Er bestaan andere experimenten. CBC Canada testte een ‘openbaar pleinbeeld’. Livevideo. Realtime opmerkingen zoals ‘van gedachten veranderd’ of ‘respectvol oneens’. Genuanceerde interactie in plaats van binaire woedeklikken.
Is het geschaald? Moeilijk te zeggen. Schull betwijfelt of alternatieven ertoe doen, tenzij de wetten veranderen. Harde grenzen. Leeftijdslimieten. Tijdsloten. Koude en harde regelgeving is de enige manier om ontwerpers tegen te houden die betaald worden om met hun duimen te laten scrollen.
Is er een andere manier?
Betreed het Fediversum.
Het is gedecentraliseerd. Geen advertenties. Geen gegevens delen. Het omvat:
– Mastodon (denk aan X zonder de chaos)
– Pixelfed (Instagram-licht)
– PeerTube (YouTube Lite)
Vijftien miljoen accounts. Zesenzestig procent alleen al op Mastodon. Er vond een hausse plaats toen Musk in 2022 Twitter kocht. Mensen wilden eruit.
Maar gemak is koning.
Montag waarschuwt dat het een zware heuvel is. Iets nuttigs bouwen? Geweldig. Maar minder plakkerig maken? Mensen hebben een hekel aan wrijving. De strijd tussen gemak en veiligheid is nooit een zuiver gevecht.
Versla het algoritme zelf
Als je vanavond wilt stoppen met doomscrollen? Maak het vervelend.
De truc van Schull is brute kracht. Verplaats de apps naar het laatste scherm. Verberg ze in een map met het label ‘sociale media’. Voeg wrijving toe. Als je drie schermen moet doorlopen om Instagram te checken, dan lukt dat misschien niet.
Nog beter? Verwijder ze van je telefoon.
Toegang vanaf een bureaublad. Het is rommeliger. Het vereist intentie. Montag stelt voor om uw smartphonegewoonten volledig uit te wisselen. Gebruik een handmatig alarm. Draag een horloge. Kijk weg van het apparaat in ‘alledaagse situaties’.
Schakel meldingen uit. Leg de buzz stil.
Montag zegt niet helemaal stoppen. Maak het gewoon moeilijk om te blijven.
Maar laten we duidelijk zijn. Beide experts zijn het erover eens dat de last niet op de schouders van de gebruiker mag rusten.
Waarom het symptoom verhelpen als je de ziekte kunt behandelen? De verantwoordelijkheid ligt bij het platform. De vraag is niet of we het algoritme kunnen verslaan. Het gaat erom of we bereid zijn een nieuw spel te eisen.
Tot dan? De volgende video wacht.
